Το ποίημα της Κυριακής. Με την “παρτίδα σκάκι” της Χλόης Κουτσουμπέλη *** Γράφει η Καλλιόπη Ι. Δημητροπούλου, Φιλόλογος – ποιήτρια – συγγραφέας

Το ποίημα της Κυριακής
Με την “παρτίδα σκάκι”
της Χλόης Κουτσουμπέλη
Γράφει η Καλλιόπη Ι. Δημητροπούλου
Φιλόλογος, ποιήτρια, συγγραφέας

Η ποιήτρια Χλόη Κουτσουμπέλη
Η στήλη μας έχει αναφερθεί και παλιότερα στην αξιόλογη ποιήτρια Χλόη Κουτσουμπέλη.
Γεννήθηκε το 1962 στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Νομική στο Α.Π.Θ., ενώ το 1984 εξέδωσε την πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο “Σχέσεις σιωπής”.
Έχει δημοσιεύσει δέκα ποιητικές συλλογές, δυο μυθιστορήματα και δυο θεατρικά έργα. Ποίηματά της έχουν περιληφθεί σε ελληνικές και ξένες ανθολογίες. Για την ποιητική της συλλογή “Οι ομοτράπεζοι της άλλης”, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2017. Το μυθιστόρημά της “Ο βοηθός του κυρίου Κλάιν” ήταν υποψήφιο για το Athens Prize of literature του 2017. Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε εφτά γλώσσες (Αγγλικά, Ισπανικά, Γερμανικά, Γαλλικά, Βουλγαρικά, Τουρκικά και Ιταλικά) κι έχουν δημοσιευθεί σε ξενόγλωσσα περιοδικά.
Η ποίησή της είναι αφηγηματική, προσωποκεντρική, υπαρξιακή. Κινείται στα μονοπάτια της υπερρεαλιστικής έκφρασης. Έχει συνεργαστεί με πολλά έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Επίσης, είναι Αντιπρόεδρος της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης, Μέλος του Κύκλου Ποιητών και της Εταιρείας Συγγραφέων.
Ας απολαύσουμε μια «παρτίδα σκάκι» από την ποιήτρια:
ΠΑΡΤΙΔΑ ΣΚΑΚΙ
Καθίσαμε απέναντι.
Τα δικά μου πιόνια ήταν σύννεφα.
Τα δικά του σίδερο και αίμα.
Αυτός είχε τα μαύρα.
Σκληροί, γυαλιστεροί οι πύργοι του
επιτέθηκαν με ορμή
ενώ η βασίλισσά μου
ξεντυνόταν στο σκοτάδι.
Ήταν καλός αντίπαλος,
προέβλεπε κάθε μου κίνηση
πριν καλά καλά ακόμα την σκεφτώ,
κι εγώ παρ’ όλα αυτά την έκανα,
με την ήρεμη εγκατάλειψη αυτού
που βαδίζει στο χαμό του.
Ίσως τελικά να με γοήτευε
το πόσο γρήγορα εξόντωσε τους στρατιώτες μου,
τους αξιωματικούς, τους πύργους, τα οχυρά,
τις γέφυρες, τον βασιλιά τον ίδιο
πόσο εύκολα διαπέρασε, εισχώρησε και άλωσε
βασίλεια ολόκληρα αρχαίας σιωπής
και πως τελικά αιχμαλώτισε εκείνη τη μικρή βασίλισσα
από νεραϊδοκλωστή
που τόσο της άρεσε να διαφεύγει
με πειρατικά καράβια
στις χώρες του ποτέ.
Ναι, ομολογώ ότι γνώριζα από πριν πως θα νικήσει.
Άλλωστε, γι’ αυτό έπαιξα μαζί του.
Γιατί, έστω και μια φορά, μες στη ζωή,
αξίζει κανείς να παίξει για να χάσει.
ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ
Το σκάκι, για τους γνώστες του, είναι ένας κόσμος κανόνων.
Στο ποίημα εκφράζεται η γενναιότητα της γυμνής παράδοσης και η ομορφιά του να είσαι ο ηττημένος σε μια παρτίδα που η μόνη σημασία της ήταν η ίδια η συνάντηση των δύο.
Το ποίημα ξεκινά με μια γεωμετρία απόστασης: «Καθίσαμε απέναντι». Με την επιλογή των υλικών η ποιήτρια ορίζει το αποτέλεσμα πριν την πρώτη κίνηση.
Η χρήση του συμβόλου “Σύννεφα” εκπροσωπεί τον ψυχισμό της γυναίκας. Είναι άυλα, ρευστά, ποιητικά, αλλά ανίκανα να αμυνθούν στην ύλη.
Τα ποιητικά υλικά “Σίδερο και Αίμα” εκπροσωπούν την αρσενική ορμή, τον ρεαλισμό, τη βία και το πάθος. Ο αντίπαλος κατέχει τα «μαύρα», δηλαδή το χρώμα της εισβολής και του μυστηρίου.
Η ηρωίδα της Χλόης Κουτσουμπέλη ξεκινά μια παρτίδα ξέροντας ότι θα χάσει και αυτή η γνώση απαιτεί τεράστιο ψυχικό σθένος. Είναι η αποδοχή του μοιραίου χωρίς καμιά μεμψιμοιρία. Η ηρωίδα του ποιήματος φέρνει μέσα στον κόσμο του σκακιού τα σύννεφα και τις νεράιδες. Η ήττα της είναι αναπόφευκτη, γιατί τα σύννεφα δεν μπορούν να σταματήσουν το σίδερο. Ταυτόχρονα όμως είναι και θριαμβευτική, γιατί το σίδερο δεν θα μπορούσε να γνωρίσει τη μαγεία της νεραϊδοκλωστής, αν εκείνη δεν επέλεγε να παίξει την παρτίδα.
Η κυριαρχία πάνω στην απώλεια δηλώνει πως όταν επιλέγεις εσύ να παίξεις «για να χάσεις», αφαιρείς από τον αντίπαλο τη δύναμη της ταπείνωσης. Του χαρίζεις τη νίκη, άρα σκόπιμα εσύ ορίζεις το παιχνίδι. Συνειδητά και γενναία. Αυτή θαρρώ πως είναι και η πιο δυνατή ανάγνωση. Η λέξη «συνειδητά» στην ανάγνωση του ποιήματος, είναι εκείνη που μετατρέπει την ήττα σε θρίαμβο.
Δεν πρόκειται για μια αδύναμη υποχώρηση λοιπόν, αλλά για μια επαναστατική πράξη της ηρωίδας. Ο έρωτας δεν είναι απλώς το θέμα του ποιήματος, είναι το γήπεδο στο οποίο διεξάγεται αυτή η παρτίδα. Στον έρωτα, όπως άλλωστε και στην ποίηση, η πραγματική γενναιότητα δεν βρίσκεται στην άμυνα, αλλά στην απόφαση να σταθείς γυμνός, με τα «πιόνια- σύννεφά» σου, απέναντι στο «σίδερο» του άλλου.
Και η ποιήτρια Χλόη Κουτσουμπέλη το καταφέρνει επάξια στο ποιητικό της καναβάτσο.