ΗΛΕΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ *** ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΡΕΚΤΗ ΣΥΜΠΟΛΙΤΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟ Θ. ΦΩΤΟΠΟΥΛΟ – ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ
Μια εξαιρετική επιστημονική καταγραφή από τον Πανεπιστημιακό Καθηγητή Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας ρέκτη συμπολίτη Αθανάσιο Θ. Φωτόπουλο (σε 4 συνέχειες)

ΗΛΕΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ
(3ο)
Τέκνο της Αμαλιάδας υπήρξε και ο Ιωάννης Πασσάς (1899-1987). Από το 1919 εργάστηκε ως ρεπόρτερ σε διάφορες εφημερίδες και εξέδωσε στην Αθήνα δικές του εφημερίδες και περιοδικά: «Ημερήσιος Τύπος», 1928-1932, «Ημερήσιος Κήρυξ» (1930-1936). Το 1936 εξέδωσε το εβδομαδιαίο φιλολογικό περιοδικό «Έργον» και 1939 την εγκυκλοπαιδική επιθεώρηση ο «Ήλιος». Μετά την ιταλική επίθεση το 1940 εξέδωσε το πολεμικό και σατι-ρικό εβδομαδιαίο περιοδικό «Αέρα» με μεγάλη κυκλοφορία. Συνέγραψε: –Με τον Στρατό μας στη Σμύρνη. –Η αγωνία ενός Έθνους (1925), –Ιστορία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (τ. Α΄-Δ΄). Το Δεκέμβριο του 1945 επανεξέδωσε την εβδομαδιαία Εγκυκλοπαιδική Επιθεώρηση «Ο Ήλιος». Το 1948 άρχισε να εκδίδει το εγκυκλοπαιδικό λεξικό Ήλιος (τ. 1-18).
Άνθρωπος με ποικίλα ενδιαφέροντα (ζωγράφος, μουσικός και λόγιος), ο Κωνστ. Ζ. Χριστόπουλος ή Χριστιάς (Πύργος 1871), είχε υπηρετήσει ως στρατιωτικός ιατρός. Πρωτοστάτησε στη ίδρυση της Βιβλιοθήκης Πύρ-γου το 1927. Εξέδωκε: – «Πολεμικόν ημερολόγιον εκ του ελληνοβουλγαρικού πολέμου» (1914). – «Γέλοια και δάκρυα. Μελέτη» (1929).
Λεχαινίτης ήταν ο Θεόδ. Ν. Αναστόπουλος (ψευδών. Μυρτούντιος), αξιωματικός ε.α. Δημοσίευσε κείμενά του σε εφημερίδες του Πύργου («Πατρίς») και της Πάτρας («Νεολόγος»). Σε τυπογραφείο της πόλης του (Τάκη Κ. Πυλαρινού) τύπωσε δύο βιβλία: 1) Η χαροκαμένη μάννα (1937), με πρόλογο του ε.α. στρατηγού Κ. Μαζαράκη Αινιάνος. Αναμνήσεις από τη μικρασιατική εκστρατεία. 2) Αθάνατα τραγούδια (Ιανουάριος 1938), σσ. 76, με αφιέρωση στην ΕΟΝ[1].
Δοκίμιο, κριτική, επιστήμες
Λογοτεχνικό και φιλολογικό έργο παρουσίασε και ο φιλόλογος καθηγητής στο Γυμνάσιο Πύργου Τάκης Δημόπουλος (γενν. 1898). Μαθητής ακόμη στο Γυμνάσιο Πύργου εξέδιδε τη χειρόγραφη εφημερίδα «Ρήγας». Υπήρξε φίλος του Άγγελου Σικελιανού, ο οποίος του βάφτισε τον γιο. Εξέδωσε: –«Δομνίκα. Ρομάντζο» (1925). –«Νεοδωρικά» (1930). –«Αγωγή του κοριτσιού» (1933). –Το Δελφικό Πνεύμα στην εποχή μας (1933), –«Ο Διθύραμβος του Ρόδου του Σικελιανού» (1935). Παλαιότερα κείμενά του συγκέντρωσε στο βιβλίο του Στοχασμοί, εκδ. Εστίας, Αθήνα 1985.
Ο δημοσιογράφος Χαράλαμπος Σ. Χρυσάφης (γενν.1910) εξέδωσε τη μελέτη Γιόχαν Γκούτεμπεργκ (1938, β΄ έκδ. 1939), και το 1936 το περιοδικό «Ηλειακά Χρονικά».
Στο Γυμνάσιο Πύργου δίδαξαν δύο Θεολόγοι, οι οποίοι παρουσίασαν συγγραφικό έργο. Ο Πάνος Λουκά Πάτρας (1897) από τον Πύργο δημοσί-ευσε θρησκευτικές και παιδαγωγικές μελέτες σε διάφορα περιοδικά, και αυτοτελώς: –Κατήχησις της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας (1938). –Ο Μεγας Διδάσκαλος ως παιδαγωγός (1939). –Η σημασία των Τριών Ιεραρχών (1939). Ο Ιωάννης Δαββέτας (1906) από το Στρέφι εξέδωσε: -Η Λίνα, ηθο-γράφημα (1932). –Ιουδήθ, τρίπρακτο δράμα (1935). –Εικόνες (από την εθνική δράση του) (1938).
Πολυγραφότατος δημοσιογράφος, συγγραφέας και μεταφραστής ήταν ο Δημήτριος Λαμπίκης από τα Λεχαινά (1889-1956), απόγονος του Φαναριώτη Λαμπίκη Καρατζά, ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Ηλεία στους χρόνους της Επανάστασης του 1821. Για τη ζωή και το έργο του βλ. αναλυτικά στο βιβλίο του: Απ’ όσα έγραψα 1907-1955, Τιπούκειτος, Αθήναι 1955. Εργογραφία: Ι. Ιστορία: –Σελίδες διπλωματικής ιστορίας (1915). –Ελληνισμός της νοτίου Ιταλίας (Grecia salentina) (1933). –Ο ναύαρχος Π. Κουντουριώτης (1935). –Τα εκατό χρόνια του Δήμου Αθηναίων (1938). ΙΙ. Μεταφράσεις: –Παυσανίου Ἑλλάδος περιήγησις, Αττικά, μετάφρασις καί σχόλια (1935). –Η ζωή μας (Κέβητος πίναξ), (1939). –Παυσανίου Ελλάδος περιήγησις, Κορινθιακά (1939). -Guy de Maupassant, Ο ερημίτης: Η Μαρρόκα – Μιά νύχτα στο ποτάμι – Στο ταξείδι – Η προσδοκία – Ο φόβος – Το πήδημα του βοσκού – Μικρός πατριώτης (χ.χ.). ΙΙΙ. Λογοτεχνία: –Πώς αγαπούν οι φθισικοί (1924). –Απ’ όσα βλέπουμε στην Αθήνα (1930). –Ελληνίδες ποιήτριες. Από την ιστορία της φιλολογικής γενεάς μας (1936). IV. Περιοδικά: –Επιφυλλίς της φιλολογικής κυψέλης. Εβδομαδιαία γενική επιθεώρησις (1917).
Ο καθηγητής του γυμνασίου Αμαλιάδας Κωνσταντίνος Γερ. Κούρτης εξέδωσε το βιβλίο Σχέσις πνεύματος και ύλης, Αμαλιάδα, τυπογρ. Νώτη Χ. Φούφα, 1935, σσ. 87.
Ηλειακής καταγωγής, από του Κοσκινά, ήταν ο έφορος αρχαιοτήτων Σπάρτης Θεμιστ. Λ. Καραχάλιος. Εξέδωσε το βιβλίο Τα δημοτικά μας τρα-γούδια ανά τας χώρας της Ευρώπης (τυπογρ. Ι. Μ. Παπαγιαννοπούλου, Σπάρτη χ.χ. [1927 ή 1927], σσ. 32.
Μεγάλος πολιτικός της Ηλείας με αξιόλογο συγγραφικό έργο ήταν ο Στέφανος Χρήστου Στεφανόπουλος (1898 – 4 Οκτωβρίου 1982), Πύργιος με καταγωγή από τη Δίβρη. Ήταν πολιτικός, ο οποίος διετέλεσε πολλές φο-ρές βουλευτής Ηλείας, υπουργός, καθώς και πρωθυπουργός σε μία εκ των κυβερνήσεων της Αποστασίας. Υπήρξε άνθρωπος με μεγάλη επιστημονική συγκρότηση και βαθειά μόρφωση. Εκτός από άρθρα του σε ποικίλα έντυπα, εξέδωσε τα εξής βιβλία: –Η κρίση του νομίσματος και των συναλλαγματικών (1930), –Το ζήτημα της κυριότητας των καλυμμάτων της Εκδοτικής Τράπεζας (στη γαλλική – 1930), –Αι κοινωνικαί ασφαλίσεις (1932), –Οικονομικαί και κοινωνικαί μελέται (1935), –Κοινωνικά συστήματα και φιλοσοφία (1936).
Άλλος πολιτικός της Ηλείας με συγγραφικό έργο ήταν ο Ιωάννης Γιαννόπουλος (1895–1972). Γεννήθηκε στον Πύργο και σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Συμπλήρωσε τις σπουδές του στα πανεπιστήμια της Λειψίας, της Χαϊδελβέργης, του Φράιμπουργκ και του Μονάχου. Το 1926 εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Ηλείας. Το 1951 διορίστηκε υπουργός Μεταφορών και Δικαιοσύνης, το 1963 και το 1965 υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου, ενώ είχε χρηματίσει υφυπουργός οικονομικών τη χρονιά 1950. Εξέδωσε την με-λέτη –Αστική οικονομία και σοσιαλισμός (1939), και μετέφρασε το έργο του Καρόλου Ντήλ –Περί σοσιαλισμού, κομμουνισμού και αναρχισμού (1923).
Ο καθηγητής της Νεοελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο πανεπι-στήμιο της Νάπολης (1932) Γεώργιος Θ. Ζώρας (γενν. 1909), Πύργιος με καταγωγή από το Κούμανι, δημοσίευσε πολλά βιβλία και μελετήματα. Το 1942 αναγορεύθηκε καθηγητής της Μεσαιωνικής και Νεωτέρας Ελληνικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών.
Τα περιοδικά
Το παλαιότερο λογοτεχνικό περιοδικό είναι η «Αναγέννησις», δεκαπεν-θήμερος κοινωνική και φιλολογική επιθεώρησις, το οποίο εξέδιδε το 1923 στον Πύργο ο Νείλος Πιτσινός (ψευδ. Αιμίλιος Ρενάτης). Στην ίδια πόλη κυκλοφόρησαν τα «Ηλειακά Φύλλα» το 1936. Ο δημοσιογράφος Χαραλ. Χρυσάφης εξέδωσε στον Πύργο το 1936 τα «Ηλειακά Χρονικά» (τεύχη 6)[2]. Αξιόλογη έκδοση είναι το ετήσιο «Φιλολογικό Ημερολόγιο ‘Αυγή’» (1933-1936), σελ. 140 περίπου ο κάθε τόμος με πολλές σελίδες διαφημίσεων, έκ-δοση του βιβλιοχαρτοπωλείου Καπογιάννη. Τετρασέλιδο περιοδικό/φιλολο-γική εφημερίδα εξέδιδε στον Πύργο ομάδα νέων με διευθυντή τον Τάκη Δόξα «Το Βήμα των Νέων», με τον υπότιτλο Εβδομαδιαία φιλολογική και κοινωνική επιθεώρησις (τεύχη 16, Απρίλιος-Ιούλιος 1932)[3].
Στην Αμαλιάδα εκδόθηκαν το 1915 λίγα τεύχη των περιοδικών «Σημαι-οφόρος» και «Όλυμπος». Το 1932-1933 κυκλοφόρησε η «Χαραυγή» από τον Νίκο Μπελογιάννη και τον Διον. Αβραμόπουλο[4]. Στην ίδια πόλη θα εκδοθούν από ομάδα νέων τον Μάιο του 1936 τα «Ηλειακά Φύλλα», μηνιαίο λογοτεχνικό περιοδικό. Τη μακέτα του εξωφύλλου είχε φιλοτεχνήσει ο ζωγράφος Γιώργος Φωκάς.
- Κατά μαρτυρίες γνωρίμων του υπήρξε πατριώτης. Στην Κατοχή υπηρέτησε στρατιωτικά στον ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο Καπετάν Μουρούζης.
- Βλ. εφ. «Πατρίς» 14.8.1936 και 22.11.1936.
- Τάκη Δόξα, «Αυτοβιογραφία», Ηλειακή Επιθεώρηση, αρ. 8 (Απρ. – Ιούν. 2005), σσ. 69-70.
- Δεν έχει εντοπιστεί κανένα αντίτυπο έως τώρα.
ΣΗΜ. <<Α>> : Στο επόμενο το 4ο και τελευταίο μέρος.