ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΣΤΗΝ *ΑΥΓΗ* ΠΥΡΓΟΥ *** ΜΕ ΤΟΝ ΗΛΕΙΟ ΠΟΙΗΤΗ ΗΛΙΑ ΓΚΡΗ *** ΓΡΑΦΕΙ Η ΚΑΛΛΙΟΠΗ Ι. ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

To ποίημα της Κυριακής
«Το ερπετό που ξυπνάει»
του Ηλείου ποιητή Ηλία Γκρη

Γράφει η Καλλιόπη Ι. Δημητροπούλου
Φιλόλογος, ποιήτρια, συγγραφέας
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΓΚΡΗΣ
Ο Ηλίας Γκρης είναι ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε το 1952 στο Μπισχίνι της Ολυμπίας και μεγάλωσε στα Κρέστενα Ηλείας.
Σπούδασε οικονομικά στην Ανώτατη Βιομηχανική Σχολή Πειραιά (σημερινό Πανεπιστήμιο Πειραιώς). Ως φοιτητής συμμετείχε ενεργά στην εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973, γεγονός που άφησε έντονο αποτύπωμα στη σκέψη και στην ποίησή του.
Από το 1975 ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη δημοσιογραφία, εργαζόμενος σε διάφορα μέσα ενημέρωσης και κυρίως στην ΕΡΤ. Παρουσίασε, μεταξύ άλλων, την πολιτιστική εκπομπή «Μορφές Τέχνης» (1999-2003), με αφιερώματα σε σημαντικούς λογοτέχνες και δημιουργούς.
Εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1977 και έχει εκδώσει πολλές ποιητικές συλλογές και πεζογραφικά έργα.
Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από κοινωνική ευαισθησία, ιστορική μνήμη και υπαρξιακό προβληματισμό.
Κεντρικά θέματα του έργου του είναι η ελευθερία, η αντίσταση, η διάψευση των ιδανικών και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η ποίηση του Ηλία Γκρη χαρακτηρίζεται από έντονη ιστορική συνείδηση, κοινωνική ευαισθησία και βαθιά υπαρξιακή αγωνία.
Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές, πεζογραφικά έργα, δοκίμια και θεματικές ανθολογίες.
Σημαντικές ποιητικές συλλογές του είναι:
«Ρημαγμένη Πολιτεία» (1980)
«Στα Γεφύρια του Κόσμου» (1982)
«Εχθρικό Τοπίο» (1983)
«Λήθαργος Κόσμος» (1987)
«Η Έφεσος των Αλόγων» (1993)
«Αλφειός Πρόγονος» (2005)
«Σαν άλλος Οιδίποδας» (2018).
Από τα πεζογραφικά έργα του ξεχωρίζουν τα «Οι Αγλύκαντοι», «Το Μάτι του Ασύλου» και «Αρσενική Έρημος».
Ιδιαίτερη θέση στο έργο του κατέχει και η ανθολογία «Το Μελάνι Φωνάζει – Η 17η Νοέμβρη 1973 στη λογοτεχνία», που αναδεικνύει τη σχέση της λογοτεχνίας με την ιστορική μνήμη και την εξέγερση του Πολυτεχνείου.
ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ:
Το ερπετό που ξυπνάει
17 Νοέμβρη 1989
Θητεύσαμε παιδιά στη νύχτα με ένα σταφύλι θυμού ατρύγητο.
Τι αμόλυντη περηφάνια είχαν τα λόγια μας φωτίζοντας το θαύμα πού·
θαύμα δεν έγινε.
Είναι από τότε που η μνήμη ερπετό ξυπνάει και τρώει απ’ τη θλίψη και
ύστερα λουφάζει σε τάφο συλημένο, γιατί πάντα θα ανθίζει η στοργή
για τα ναυάγια που επιστρέφουν παράδοξα όπως σκιές του φονιά μέσα
στα όνειρα.
Και είναι από τότε που βγάζουν στο σφυρί τα κουρέλια εκείνου του
πάναγνου έρωτα· του πάναγνου έρωτα. Και όσοι τάχθηκαν πρώτοι,
εξαργύρωσαν την κραυγή μας ερήμην.
Από κείνη τη νύχτα, ό,τι και αν πω, φωνάζει σαν αίμα.
ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ
Η βιωματική σχέση του ποιητή με την εξέγερση του Πολυτεχνείου προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στους στίχους του. Δεν γράφει μόνο για ένα ιστορικό γεγονός, αλλά προσεγγίζει τη μνήμη ενός ανθρώπου που έζησε τα γεγονότα, πίστεψε στα οράματά τους και εξακολουθεί να αισθάνεται το βάρος της ιστορικής τους διάψευσης.
Το ποίημα αναφέρεται στη γενιά που έζησε με ένταση τα οράματα, τις προσδοκίες και τους αγώνες της νεότητάς της, αλλά βίωσε στη συνέχεια τη διάψευση των ιδανικών της.
Κεντρικό θέμα είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην επαναστατική αθωότητα της νεότητας και στην πικρή συνειδητοποίηση της προδοσίας των οραμάτων της.
Η νεανική στράτευση παρουσιάζεται γεμάτη οργή, περηφάνια και ελπίδα. Ωστόσο, το όνειρο δεν πραγματοποιήθηκε. Η φράση «θαύμα δεν έγινε» συμπυκνώνει τη διάψευση των προσδοκιών.
Η μνήμη προσωποποιείται ως «ερπετό» που ξυπνά, τρέφεται από τη θλίψη και ξανακρύβεται. Το παρελθόν εξακολουθεί να στοιχειώνει το παρόν, ενώ οι αναφορές στα ναυάγια και στις σκιές του φονιά υποδηλώνουν τραυματικές εμπειρίες, απώλειες και ενοχές.
Στη συνέχεια, εκφράζεται η πικρία για την εμπορευματοποίηση και την προδοσία των παλιών ιδανικών. Όσοι πρωτοστάτησαν στους αγώνες φαίνεται να εξαργύρωσαν τη συλλογική κραυγή, εγκαταλείποντας τις αξίες που κάποτε υπερασπίζονταν.
Η καταληκτική φράση «ό,τι και αν πω, φωνάζει σαν αίμα» δηλώνει ότι το τραύμα παραμένει ζωντανό και ανεξίτηλο. Η μνήμη έχει μετατραπεί σε βαθιά προσωπικό και ιστορικό πόνο.
Το ποίημα αποτελεί έναν πικρό απολογισμό μιας γενιάς που πίστεψε στην αλλαγή, αγωνίστηκε για υψηλά ιδανικά και τελικά βρέθηκε αντιμέτωπη με τη διάψευση και την προδοσία. Παρά την απογοήτευση, η μνήμη και η στοργή για όσα χάθηκαν παραμένουν ζωντανές. Το παρελθόν δεν έχει τελειώσει, εξακολουθεί να αιμορραγεί μέσα στο παρόν.
ΚΑΛΛΙΟΠΗ Ι. ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ