Το ποίημα της Κυριακής – Με την «Ελένη» του Ο. Ελύτη *** Γράφει η Καλλιόπη Ι. Δημητροπούλου, Φιλόλογος – ποιήτρια – συγγραφέας

Το ποίημα της Κυριακής
Με την «Ελένη» του Ο. Ελύτη

Γράφει η Καλλιόπη Ι. Δημητροπούλου
Φιλόλογος, ποιήτρια, συγγραφέας
Οδυσσέας Ελύτης
Ο Οδυσσέας Ελύτης (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Οδυσσέα Αλεπουδέλη, Ηράκλειο Κρήτης, 2 Νοεμβρίου 1911 – Αθήνα, 18 Μαρτίου 1996) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του ’30. Βραβεύτηκε το 1960 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Γνωστότερα ποιητικά του έργα είναι τα Άξιον εστί, ο Ήλιος ο πρώτος και οι Προσανατολισμοί. Διαμόρφωσε ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης. Πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν, ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε πολλές ξένες γλώσσες. Το έργο του περιλαμβάνει ακόμα μεταφράσεις ποιητικών και θεατρικών έργων. Υπήρξε μέλος της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Έργων Τέχνης και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κριτικής, αντιπρόσωπος στις Rencontres Internationales της Γενεύης και Incontro Romano della Cultura της Ρώμης.
Ας δούμε το ποίημα με τον τίτλο «Ελένη»
«Ελένη»
Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι
Μουσκέψανε τα λόγια που είχανε γεννήσει αστροφεγγιές
Όλα τα λόγια που είχανε μοναδικό τους προορισμόν Εσένα!
Κατά που θ’ απλώσουμε τα χέρια μας τώρα που δε μας λογαριάζει πια
ο καιρός
Κατά που θ’ αφήσουμε τα μάτια μας τώρα που οι μακρινές γραμμές
ναυάγησαν στα σύννεφα
Τώρα που κλείσανε τα βλέφαρά σου απάνω στα τοπία μας
Κι είμαστε -σαν να πέρασε μέσα μας η ομίχλη-
Μόνοι ολομόναχοι τριγυρισμένοι απ’ τις νεκρές εικόνες σου.
Με το μέτωπο στο τζάμι αγρυπνούμε την καινούρια οδύνη
Δεν είναι ο θάνατος που θα μας ρίξει κάτω μια που Εσύ υπάρχεις
Μια που υπάρχει αλλού ένας άνεμος για να σε ζήσει ολάκερη
Να σε ντύσει από κοντά όπως σε ντύνει από μακριά η ελπίδα μας
Μια που υπάρχει αλλού
Καταπράσινη πεδιάδα πέρ’ από το γέλιο σου ως τον ήλιο
Λέγοντάς του εμπιστευτικά πως θα ξανασυναντηθούμε πάλι
Όχι δεν είναι ο θάνατος που θ’ αντιμετωπίσουμε
Παρά μια τόση δα σταγόνα φθινοπωρινής βροχής
Ένα θολό συναίσθημα
Η μυρωδιά του νοτισμένου χώματος μες στις ψυχές μας που όσο παν
κι απομακρύνονται
Κι αν δεν είναι το χέρι σου στο χέρι μας
Κι αν δεν είναι το αίμα μας στις φλέβες των ονείρων σου
Το φως στον άσπιλο ουρανό
Κι η μουσική αθέατη μέσα μας ω! μελαγχολική
Διαβάτισσα όσων μας κρατάν στον κόσμο ακόμα
Είναι ο υγρός αέρας η ώρα του φθινοπώρου ο χωρισμός
Το πικρό στήριγμα του αγκώνα στην ανάμνηση
Που βγαίνει όταν η νύχτα πάει να μας χωρίσει από το φως
Πίσω από το τετράγωνο παράθυρο που βλέπει προς τη θλίψη
Που δε βλέπει τίποτε
Γιατί έγινε κιόλας μουσική αθέατη φλόγα στο τζάκι χτύπημα
του μεγάλου ρολογιού στον τοίχο
Γιατί έγινε κιόλας
Ποίημα στίχος μ’ άλλον στίχο αχός παράλληλος με τη βροχή δάκρυα
και λόγια
Λόγια όχι σαν τ’ άλλα μα κι αυτά μ’ ένα μοναδικό τους προορισμόν:
Εσένα!
(Οδυσσέας Ελύτης, Προσανατολισμοί, Εκδόσεις Ίκαρος)
ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ
Το ποίημα μάς τοποθετεί στο τέλος ενός έρωτα, όταν ο ερωτευμένος ποιητής συνειδητοποιεί πως έχει χάσει πια ό,τι αποτελούσε μέχρι εκείνη τη στιγμή το σκοπό της ζωής του και την πηγή της ευδαιμονίας του. Η μετάβαση από την ευτυχία του αμοιβαίου έρωτα σε μια επώδυνη κατάσταση μοναξιάς και αναπόλησης είναι πολλαπλά απαιτητική, εφόσον το ποιητικό υποκείμενο οφείλει να ανασυγκροτήσει τον εαυτό του και να βρει τον τρόπο να συνεχίσει να υπάρχει και να λειτουργεί χωρίς την αγαπημένη γυναίκα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο ποιητής δεν χρησιμοποιεί το α΄ ενικό πρόσωπο, για να καταγράψει τον αντίκτυπο αυτής της απώλειας, αλλά το α΄ πληθυντικό, υποδηλώνοντας πως η απουσία της Ελένης δεν επηρεάζει μόνο εκείνον. Ένα σύνολο ανθρώπων, μια ολόκληρη παρέα, βιώνουν από κοινού τη νέα πραγματικότητα, καθώς η αγαπημένη γυναίκα καθόριζε τη διάθεση όχι μόνο του ποιητικού υποκειμένου, αλλά και της υπόλοιπης παρέας φίλων.
Αναπόφευκτα η επιλογή του ονόματος Ελένη, όπως κι η παρουσίαση των συνεπειών της απουσίας της σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο, παραπέμπουν στη μυθική Ελένη, η φυγή της οποίας επηρέασε ένα μεγάλο σύνολο ανθρώπων. Στο πλαίσιο, πάντως, του συγκεκριμένου ποιήματος, δεν υπάρχουν επαρκείς αναφορές, ώστε να τεκμηριωθεί μια σαφής σύνδεση με την ωραία Ελένη.
(Από τις Σημειώσεις του Κωνσταντίνου Μάντη)